عبد الحسين ميرزا فرمانفرما
108
مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
هزار و پانصد ذرع ارتفاع دارد و غالب زمستانها آن كوه پر از برف است . ساير كوههاى اين نقاط چون كوه گرمسيرى است و كوه به زمان نسبت به اين كوهها تا يك درجه ييلاقيت دارد . و از چهل پنجاه سال [ 94 ] قبل كسى ياد نمىدهد برف ريخته باشد و امسال از برفى كه در ريگان آمد تمام اين حدود را تا حوالى گزك فراگرفته كه هنوز هم در جاهاى مرتفع و نقاطى كه آفتاب نرسيده و باد نگرفته از آن برف باقى و هوا هم در كمال سردى و مثل ئيلاقات است . معدن گوگرد 148 و اين كوهها را ، در جاهاى سخت از شكار بز و تكه بسيار و در جاهاى نرم و هموار ميش و قوچ بىشمار است و پلنگ هم مكرّر ديده شده . و هكذا كوه به زمان هم از قرارى كه مىگويند شكار و پلنگ بسيار دارد و در آنجا هم معدن گوگرد بسيار خوب خيلى ممتاز است ولى كمياب است . و در آنجا مزارى است كه اهالى به زمان و نقاط نزديك معتقد به آن [ اند ] و همهساله به زيارت مىروند و نذر و قربانى كرده به قصد پيدا كردن گوگرد مىروند و همچو گمان مىكنند هركس نذرش مقبول باشد بيشتر به دست مىآورد . به زمان - خرماى بزمانى 149 و خود به زمان هم در طرف مشرق اين كوه واقع [ است ] . چشمهء گرمى دارد كه يك سنگ آب از آن جارى است و نخيلات زياد بسيار خوب در آنجا است كه رطب و خرماى آن خيلى درشت است و نازك و زرد مايل به سفيد است و در نهايت حلاوت و امتياز . چنانچه در تمام حدود كرمان « خرماى بزمانى » معروف و خريدارش بيشتر از ساير خرماها است . خود به زمان عبارت است از چند كتوك رعيّتى كه تقريبا چهل پنجاه نفر زعيم و زارع در آنجا سكونت دارند و قلعهء غامر منهدمى هم از سابق در آنجا [ هست ] و بانيش معلوم نيست . چاه قربان 150 بالجمله در پنج فرسنگى در آهو به فاصلهء ربع فرسخ دست راست جادّه چاهى است معروف به « چاه قربان » ، و غالب از عابرين آن نقطه را براى زهو و در آهو ميان منزلى [ 95 ] مىدانند و آبش هم گواراست . ليكن چون منحصر به همين يك چاه است براى اهالى يك همچو اردو و چهارصد پانصد اسب و قاطر و شتر كفايت